เรื่อง: น้ำขว้างย ไชยฤทธิ์ June 12, 2020 เบื้องหน้าเบื้องหลังการแปลงห้างร้างและก็วังมัจฉาสู่นิทรรศการเรื่องบางลำพู ‘NEW เวิลด์ โอล TOWN’ Highlights นิวเวิลด์ เป็นห้างที่เคยโก้ที่สุดในแถบเมืองหลวงด้วยลิฟต์แก้วที่แรกในบริเวณ เป็นที่ให้วัยรุ่นแต่งตัวมาเดินอวดโฉม จนถึงปี 2547 พื้นชั้น 8 ของห้างกระหน่ำลงมาส่งผลให้ห้างจำต้องปิดตัวถาวร ในตอนปี 2554 นิวเวิลด์กลับมามีชื่ออีกรอบจากแอ่งน้ำที่พ่อค้าแม่ค้าบริเวณเอาปลานิล ปลาคาร์ป ไปปลดปล่อยไว้ จนได้ชื่อว่าเป็นวังมัจฉา แปลงเป็นโลเคชั่นที่ตากล้องแอบเข้าไปถ่ายภาพอยู่เสมอๆแต่ว่าด้วยความรู้สึกหนักใจเรื่องความปลอดภัยก็เลยมีการย้ายปลาออกและก็ปิดอาคารไม่ให้คนไหนกันแน่เข้าไปอีก เมื่อผู้ครอบครองพื้นที่ต้องการฟื้นฟูตึก ก็เลยเป็นต้นเหตุของนิทรรศการ ‘NEW เวิลด์ โอล TOWN’ ที่ช่วยชีวิตห้างร้างเพื่อจัดโชว์ผลงานนิสิตสถาปัตยกรรม, งาน lighting installation รวมทั้งข้าวของที่บรรยายเรื่องบางลำพู งานนี้ไม่เปิดให้สาธารณะเข้าชมด้วยเหตุผลด้านความปลอดภัย แต่ว่าเชื้อเชิญคนภายในชุมชนบางลำพูเข้าไปมองแทนและก็เล่านิทรรศการผ่านเพจเฟซบุ๊กบางลำพู everyday แม้ว่าจะมีชื่อว่า นิวเวิลด์ แต่ว่าห้างร้างขนาด 4 ชั้นเบื้องหน้ากลับเชิญให้นึกถึงคำตรงกันข้ามของคำว่า ‘ใหม่’ มากยิ่งกว่า จากคำกล่าวของผู้ที่ทันมองเห็นจุดเริ่มแรกของตรงนี้ เมื่อนิวเวิลด์เปิดตัวในปี 2527 ห้างใหญ่ที่เขตบางลำพูก็เปลี่ยนเป็นเครื่องหมายของโลกใหม่อันโมเดิร์นรวมทั้งซิวิไลซ์ด้วยลิฟต์แก้วที่แรกในแถบเมืองหลวง มีผลิตภัณฑ์นานัปการสมคำว่าสรรพสินค้า บันไดเลื่อนไฮเทคที่สั่งเข้ามาจากโอซาก้า ญี่ปุ่น รวมทั้งขนาดของอาคารที่ขยายกระทั่งใหญ่มโหฬารมากถึง 11 ชั้น เป็นที่ให้วัยรุ่นแต่งตัวโก้ คีบกระเป๋ามาเดินอวดโฉม ผู้ใดกันแน่ไม่มาจัดว่าตกสมัย ไม่ทันยุค และก็บางทีอาจคุยกับคนที่อยู่รอบข้างไม่รู้เรื่อง จนถึงปี 2547 ระหว่างที่ห้างจะต้องรื้อถอนชั้น 5-11 ตามคำสั่งของ กรุงเทพมหานคร พื้นของชั้น 8 ก็รับน้ำหนักซากอาคารไม่ไหวและก็กระหน่ำลงมา ปิดตำนานห้างที่คราวหนึ่งเคยโก้ที่สุดในบริเวณเมืองหลวง ในตอนปี 2554 นิวเวิลด์กลับมาโด่งดังอีกทีอย่างไม่มีผู้ใดคาดหมายในชื่อ ‘วังมัจฉา’ ข้างหลังพ่อค้าแม่ค้าบริเวณห้างทนไม่ได้กับน้ำนองในอาคารที่เป็นแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลายชั้นเลิศ พวกเขาก็เลยเอาปลาไปปลดปล่อย ทั้งยังปลานิล ปลาคาร์ป จนถึงปลาพวกนั้นเพาะพันธุ์ เปลี่ยนเป็นโลเคชั่นแนวหนังดิสโทเปียที่ตากล้องกล้าหาญชอบฝ่าเข้าไปถ่ายภาพอยู่เสมอๆแต่ว่าด้วยความอันตรายของพื้นที่ ไม่กี่ปีถัดมา กรุงเทพมหานครก็เลยย้ายปลาทั้งสิ้นไปสู่แหล่งใหม่ ส่วนเจ้าของที่ก็ล็อกอาคารปิดประตูแน่นหนา ไม่ให้ผู้ใดกันเข้าไปซ่าจนถึงบางทีอาจมีอันตรายได้อีก โน่นนับเป็นการสิ้นสุดครั้งที่ 2 ของนิวเวิลด์ ที่ไม่มีผู้ใดรู้สึกว่าวันนี้มันจะกลับมามีชีวิตอีกรอบ ไม่กี่วันที่ผ่านมาผู้คนจำนวนไม่ใช้น้อยบางทีอาจสะดุดตากับโปสเตอร์ลายปลาคาร์ปเปล่งแสงนีออนเรืองรอง บนนั้นมีตัวหนังสือเขียนไว้แน่ชัดว่า ‘ARCH SU FEST: 2020 | New World x Old Town’ นิทรรศการเกี่ยวกับเขตบางลำพูที่จะจัดขึ้นที่ห้างนิวเวิลด์ในวันที่ 13-21 เดือนมิถุนายนนี้ โดยคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร ร่วมกับคนภายในพื้นที่อย่างชุมชนบางลำพูรวมทั้งสัมพันธ์เกสรลำพู เว้นเสียแต่สถานที่จะเชื้อเชิญประหลาดใจ ขั้นตอนการเข้าชมก็เชื้อเชิญแปลกใจไม่แพ้กัน เนื่องจากงานนี้พวกเขาไม่เปิดให้คนสามัญเข้าชม แม้กระนั้นใช้แนวทางเชิญชวนคนภายในเขตบางลำพูแล้วก็ผู้คนอื่นๆอีกปริมาณไม่มากมายมาตรวจแล้วก็กลับไปเล่าให้ผู้อื่นฟังแทน เนื่องจากต้องการมองเห็นนิทรรศการใหม่ในห้างเก่าให้เต็มตา แล้วก็ต้องการรู้เรื่องนิทรรศการที่เปิดรวมทั้งปิดไปพร้อมเพียงกัน พวกเราก็เลยชักชวน ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.สุพิชชา โตวิวิชญ์ คุณครูประจำคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร ผู้เคยทำโปรเจกต์เอาบีนแบ็กไปตั้งที่ศีรษะลำโพง รวมทั้งผู้ตั้งต้นโปรเจกต์ ‘NEW เวิลด์ โอล TOWN’ มาเล่าขั้นตอนจาก draft จนถึง done ในพื้นที่อาคารจริงๆรวมทั้งสิ่งจำเป็นที่พวกเราได้ศึกษาจากสุพิชชาเป็น เมื่อเมืองเก่าโดนจับมาผสมกับโลกใหม่ในรูปร่างที่น่าดึงดูด ไม่แน่ว่ามันบางทีอาจรวมกันได้เป็นอนาคต 1. ตรวจสอบโอลด์ town “พวกเราสอนอยู่ที่คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร สอนวิชาสถาปัตยกรรมชุมชนในระดับปริญญาตรี และก็วิชาการรักษาและก็ปรับปรุงชุมชนในสถาปัตยกรรมท้องถิ่น ในหลักสูตรสถาปัตยกรรมท้องถิ่น (vernacular architecture) ระดับปริญญาโท-เอก ราว 2-3 ปีที่ผ่านมา กรุงเทพมหานครจัดระบบหาบเร่ร้านค้าเคลื่อนที่ในบางลำพู พวกเราเลยพานักศึกษาเล่าเรียนมาตรวจบริเวณนี้โดยย้ำไปที่สตรีทฟู้ด เพื่อศึกษาเรียนรู้ว่าของกินตรงนี้พิเศษหรือแสดงความเป็นบริเวณอย่างไร” สุพิชชาเริ่มย้อนเรื่องในอดีตให้ฟัง “ในตอนนั้นพวกเราเข้าไปสัมภาษณ์ร้านค้าในเขต เป็นต้นว่า ร้านค้าไส้กรอกปลาแนม ร้านค้าขนมเบื้องโบราณ หรือร้านค้าข้าวแช่ที่เป็นแหล่งวัตถุดิบให้รีสอร์ทดังๆแพงๆมีนักเรียนรู้กรุ๊ปหนึ่งสะกดรอยตามพระที่มาบิณฑบาตด้วยเพื่อไปขอดูว่าของกินที่คนใส่บาตรในเขตบางลำพูมีอะไรบ้าง ทั้งหมดทั้งปวงพวกเราเอามาใช้พินิจพิจารณาบริเวณบางลำพูในมิติของคุณประโยชน์สตรีทฟู้ด ว่าของกินตรงนี้สะท้อนวัฒนธรรมแล้วก็วิถีที่ชาวบางลำพูอยู่กันมาเช่นไร” การสำรวจคราวนั้นเกิดขึ้นและก็จบสิ้นลงด้วยเพจ Barefood Street Kitchen เพื่อถ่ายทอดเรื่องราวของกินในบริเวณที่คุณครูแล้วก็ศิษย์ได้ศึกษา ความเกี่ยวข้องของสุพิชชาแล้วก็การเรียนเขตบางลำพูอาจจะจบลงนั่นถ้าเกิดคุณไม่บังเอิญไปเห็นภาพหนึ่งในเฟซบุ๊กซะก่อน ไม่ยากเกินจะทายใจ ภาพที่ว่าเป็นภาพในห้างนิวเวิลด์อันร้างไม่มีการดูแลที่นี้ 2. เปิดประตูสู่ new เวิลด์ “พวกเราจบการศึกษาจากภาควิชาสถาปัตยกรรม ศิลปากร รวมทั้งอยู่บริเวณนี้ มองเห็นนิวเวิลด์เป็นอาคารร้างมาตลอด มีอยู่วันหนึ่งพวกเรามองเห็นเพื่อนพ้องยุคประถมโพสต์ภาพในเฟซบุ๊ก เป็นมุมบันไดเลื่อนในนิวเวิลด์ ในช่วงเวลานั้นเขาเอาปลาออกมาจากห้างไปแล้วแล้วก็ปิดไม่ให้ใครกันแน่เข้า พวกเราก็เลยทักไปถามคำถามว่าเข้าไปได้อย่างไรเนื่องจากว่าพวกเราพอใจตรงนี้ พวกเราทำเรื่องฟื้นฟูเขต พวกเราถูกใจเรื่องชุมชนและก็เคยไปเก็บข้อมูลแถวบางลำพู ทายใจว่าเขาก็คงจะมองเห็นงานลงชุมชนจากเฟซบุ๊กของพวกเราแบบเดียวกัน ท้ายที่สุดสหายก็เลยพูดว่า อ้อ พวกเราเป็นเจ้าของที่เองล่ะ” สุพิชชาบอกพร้อมเสียงหัวเราะในความบังเอิญ ไม่เฉพาะแต่กล่าวว่าตรงนี้เป็นที่ดั้งเดิมของครอบครัว เพื่อนฝูงคนที่ใครๆก็รู้จักกล่าวยังเล่าต่อว่าต่อขาน ภายหลังห้างนิวเวิลด์ล้มเลิกกิจการแล้วก็ผู้เช่าซึ่งเป็นเจ้าของห้างมิได้รับผิดชอบต่อ ห้างชั้นแนวหน้าก็เลยเปลี่ยนเป็นอาคารร้าง แล้วก็เมื่อที่ดินของเครือญาติสืบทอดมาถึงเขา ห้างนี้ก็เลยมีทิศทางให้ไปต่อเสียเชิง “เพื่อนพ้องของพวกเราต้องการทำอะไรสักเหมือนกับตรงนี้ พวกเราก็พูดว่าที่ตรงนี้เป็นที่ที่ดีเลิศเลยคะ เป็นไซต์หนสิสสโผลงปัตชูรรมในฝันของเด็ก‘ถาปัตย์เกือบทุกคน เนื่องจากมันเป็นที่รกร้างว่างเปล่าชิ้นใหญ่ที่คงจะหลงเหลืออยู่ที่เดียวในเขตเมืองเก่า” ไม่ทันรู้สึกตัวสุพิชชาและก็เพื่อนพ้องก็ร่วมกับคุณครูสถาปัตยกรรมศาสตร์กรุ๊ปหนึ่งเซตกลุ่มปรับปรุงอาคารนิวเวิลด์ขึ้นมา เริ่มจากการนำวิศวกรเข้ามาเรียนความแข็งแรงของอาคาร (ซึ่งผลออกมาว่าองค์ประกอบหลักยังแข็งแรงดี) พ่นยากำจัดยุง จัดแจงชิ้นส่วนกระจกห้างที่บาดหมาง แล้วก็เรียนความน่าจะเป็นสำหรับในการลงทุน โดยมีสุพิชชาดูแลหัวข้อการฟื้นฟูอาคารรวมทั้งสร้างกิจกรรมด้วยหลักสำคัญเป็น ไม่ว่านิวเวิลด์ใหม่จะมีใบหน้าเป็นอย่างไร อาคารที่นี้จำเป็นต้องไม่แตกต่างจากชุมชน “เพื่อนฝูงพวกเรามีความมุ่งมั่นต้องการปรับปรุงห้างไม่ให้แตกต่างออกมาจากเขต ไม่ต้องขลุกระจก เปิดเครื่องปรับอากาศ​ เป็นห้างหรูหรา เนื่องจากตรงนี้เคยเป็นหลักที่ส่วนรวมที่คนภายในบริเวณรู้จัก พวกเราเลยเสนอว่าถ้าแบบนั้นเวลาฟื้นฟูตึกพวกเราไม่สมควรจะจู่ๆก็กันนั่งร้าน กางสแลนแล้วหลังจากนั้นก็ผ่าม! แกะออกมาเป็นห้างหรือใดๆก็ตาม แม้กระนั้นควรเบาๆเปิด พวกเราทดลองใช้พื้นที่จัดนิทรรศการก่อนดีมากกว่า โน่นเป็นสิ่งที่ทำให้เกิดงาน ‘NEW เวิลด์ โอล TOWN’ ที่เป็นเสมือนสเตปแรกของการเบาๆเปิดห้างให้กลับมาเป็นส่วนหนึ่งส่วนใดของเขต” 3. design โลกใหม่ หนแรกที่ตามสุพิชชาผ่านประตูบานเล็กๆไปสู่อาคารที่เคยปิดตาย คุณชี้แจงว่านิทรรศการ ARCH SU FEST: 2020 | New World x Old Town ประกอบไปด้วย 4 ส่วน ส่วนแรกเป็นงานสเกตช์ออกแบบของนิสิตคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร ที่ฉายอยู่มุมหนึ่งบนชั้น 2 ของอาคาร “พอเพียงจะจัดนิทรรศการตรงนี้ พวกเราเลยใช้นิวเวิลด์เป็นปัญหาให้เด็กที่แผนกออกแบบในแบบของเขาว่าจะเก็บองค์ประกอบที่ไหนไว้ จะปรับเปลี่ยนอะไร แล้วจะใช้พื้นที่นี้ทำเป็นอะไร ด้วยเหตุว่าตรงนี้เป็นไซต์หนสิสในฝันของเด็ก’ถาปัตย์ ศิลปากร เลย ซึ่งพวกเราให้ผู้แทนนิสิตปี 3-4 มาเดินนำนิทรรศการรวมทั้งเล่าถึงผลงานให้ผู้ชมฟังด้วย มันน่าสนุกดีที่เด็กจะได้บริหารความนึกคิด ส่วนผู้ครอบครองพื้นที่เองก็ได้มีความเห็นว่าพื้นที่นี้มีสมรรถนะจะเป็นอะไรได้บ้าง “ถึงแบบนั้นหากมีแม้กระนั้นผลงานนิสิตสิ่งเดียว ผู้ที่มาดูอาจไม่ทราบสึกเชื่อมโยงกับพื้นที่มากเท่าไรนัก พวกเราเลยมีความคิดว่ามันคงจะจะต้องมีอะไรมากยิ่งกว่านี้อีก” 4. บางลำพู through my eyes เพราะเหตุว่าเป้าหมายหลักของการพัฒนานิวเวิลด์ในคราวนี้เป็นกระบวนการทำให้ห้างเป็นส่วนหนึ่งส่วนใดของพื้นที่บางลำพู สุพิชชาก็เลยนึกถึงการเล่าเรื่องของเขตดั้งเดิมอันกระปรี้กระเปร่าที่โอบล้อมห้างนี้ไว้ รวมทั้งชักชวน ณัฐวดี สัตความสนุกสนาน มาเป็นหัวหน้าทีมคอนเทนต์ของนิทรรศการส่วนที่ 2 “พวกเราอยากที่จะให้คนมองดูตึกเป็นส่วนหนึ่งส่วนใดของบริเวณ ก็เลยมีความคิดว่าจะต้องมีคอนเทนต์ที่เล่าความเป็นเขตบางลำพู เนื่องจากปีนี้เป็นปี 2020 ถ้าหากว่าเป็นเช่นนั้นพวกเราจะเล่า 20 ฝูงคนในเขตผ่านของ 20 ชิ้น คิดกล้วยๆเป็นเวลาเอ๋ยถึงบางลำพูพวกเรานึกถึงอะไร แล้วพวกเราก็เอาข้าวของที่แสดงถึงคนกรุ๊ปนั้นมาแสดงบนเก้าอี้พลาสติก 20 ตัว” เมื่อได้ของ 20 อย่างจากสายตาบุคคลภายนอกที่ผูกพันกับบริเวณ กลุ่มคอนเทนต์ก็เลยนำของที่คัดเลือกมาแล้วไปหารือกับชุมชนบางลำพูแล้วก็สัมพันธ์เกสรลำพู ก่อนที่จะปรับปรุงเป็นของ 20 ชิ้นในที่สุด บ้างก็เป็นภาพจำของบางลำพู อาทิเช่น ชุดสังฆภัณฑ์หรือช่างเครื่องทอง บ้างก็เซอร์ไพรส์หน่อย อย่างเช่น รถเข็นของพ่อค้าแม่ค้าที่กลุ่มนิทรรศการเองก็พึ่งทราบดีว่าที่บางลำพูมีอาชีพ ‘คนเก็บรถเข็น’ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง รวมทั้งเสื้อผ้าสำหรับนักเรียนสำเร็จรูปที่ผู้คนจำนวนมากอาจจะไม่ทราบว่ามีต้นกำเนิดอยู่ที่บางลำพู “พวกเราอุตสาหะเลือกของที่มีคนหรือวิถีชีวิตอยู่ในนั้นด้วย เพียรพยายามให้ทั้งหมดทุกอย่างมีเรื่องมีราวเล่า พวกเราจะได้มองเห็นวิถีชีวิตในบางลำพูจริงๆ” ณัฐวดีชี้แจงต่อว่าต่อขานของทั้งผองนำเสนอพร้อมเนื้อความสั้นๆเชิญชวนสงสัย ดังเช่น ‘พวกเราจำเป็นต้องทราบว่าปีบคนใดเข้าก่อนเข้าข้างหลัง’ เพื่อคนสแกนคิวอาร์รหัสไปอ่านต่อในเพจของนิทรรศการที่ชื่อว่า บางลำพู everyday “อะไรบางอย่างพวกเราก็จำเป็นต้องปรับจากที่คิดไว้ ดังเช่น ทีแรกๆต้องการเอ่ยถึงห้องแถวบนถนนหนทางข้าวสาร เพราะว่าในมุมคนภายนอกพวกเราพึงพอใจที่มันรีโนเวตเป็นโฮสเทลและก็เซอร์วิสอพาร์ทเม้นท์ แต่ว่าสโมสรเกสรลำพูเขาก็เสนอแนะให้พวกเรารู้จักคนแรกที่มีความคิดริเริ่มดำเนินงานวันสงกรานต์ข้าวสารซึ่งเป็นเทศกาลที่ใครๆก็รู้จัก “บางประเด็นก็เป็นสิ่งที่เราไม่เคยรู้มาก่อนเช่นกัน อย่างแนวทางเก็บรถเข็นของชาวบางลำพู ช่วงเวลาเย็นพ่อค้าแม่ค้าจะเก็บของใส่กล่องอะลูมิเนียมใหญ่ๆเรียกว่าปีบ และวางทิ้งเอาไว้ สักครู่จะมีผู้ที่ปฏิบัติหน้าที่เก็บรถเข็นมาเข็นสิ่งเดียวไปเก็บรวมกันไว้ ช่วงเวลาเช้าเขาก็เข็นมาตั้งที่เดิม ซึ่งเขาจะมีระบบระเบียบของเขาว่าร้านค้าไหนจำเป็นต้องเก็บก่อน-ข้างหลัง เป็นอาชีพที่เฉพาะบุคคลมากมายๆของตรงนี้” ข้าว 3 จำพวกที่เป็นเอกลักษณ์และก็แสดงวิถีชีวิตของบางลำพู ดังเช่น ข้าวแช่ ซึ่งมีที่มาจากในรั้วในวัง ข้าวแกง ซึ่งเป็นของสามัญของชาวบางลำพู รวมทั้งข้าวต้มวุ้น ของหวานของเด็ดของตรงนี้ ชุดเสื้อผ้านักเรียนโรงเรียนสาธิต มศว ตัดโดยห้องเสื้อนวรัตน์ ห้องเสื้อที่แรกที่เข้าไปวัดตัวแล้วก็ตัดชุดให้นักเรียน เริ่มที่โรงเรียนสาธิต มศว​ ก่อนขยายไปยังสถานศึกษาราชินี สถานศึกษาอัสสัมชัญ และก็สถานศึกษาอื่นๆชุดเสื้อผ้านักเรียนยี่ห้อสมอ เสื้อผ้าสำหรับนักเรียนสำเร็จรูป ผลิตภัณฑ์เอกลักษณ์ของบางลำพู 5. จัดตั้ง lighting จากห้างที่มีลิฟต์แก้วสวยเป็นที่แรกของบริเวณ​สู่วังมัจฉาที่เป็นจุดหมายปลายทางของวัยรุ่นนักผจญภัย ทั้งหมดทั้งปวงนี้ถูกเล่าออกมาแบบหรูๆผ่านนิทรรศการส่วนที่ 3 ที่เป็นโปรเจกชั่นแมปปิ้งของกลุ่ม Atelier 58 และก็ Wire Knot Studios ศิษย์เก่าของสุพิชชาทั้งสอง ภาพคอนเซปต์ของโปรเจกชั่นแมปปิ้งในงาน “ระหว่างคิดแผนนิทรรศการพวกเราคุยกันว่าจะติดไฟอย่างไรดีเนื่องจากว่าพื้นที่มันมืดมาก คิดไปคิดมาก็มีความคิดว่าควรทำเช่นไรให้พื้นที่สว่างด้วย มีคอนเทนต์ด้วย เลยเป็นสาเหตุของไอเดียวิธีการทำ lighting installation” คุณครูผู้ครอบครองโปรเจกต์เล่ายิ้มๆก่อนพาพวกเราเดินไปดูแมปปิ้งปลาคาร์ปว่ายฉวัดเฉวียนรอต้อนรับผู้ชมที่แอ่งน้ำชั้น 1 รวมทั้งที่คอลิฟต์ซึ่งทอดยาวจากชั้น 1 ถึงดาดฟ้า “พวกเราเห็นว่าประเด็นหลักอยู่ข้างบนหมดแล้ว พวกเราก็เลยสร้างงานในฐานะตัวเชื่อมโยงระหว่างชาวบางลำพูกับห้างนิวเวิลด์ โน่นเป็นวังมัจฉา ซึ่งคนภายนอกก็รู้สึกเชื่อมโยงด้วย